Info Brief 343: 2 april  

◙  Regering komt verdreven Polochic-families tegemoet

Ongeveer 800 Q’eqchi’ families lijden nog altijd onder de gevolgen van gedwongen verplaatsing en het verlies van hun bezittingen nadat ze tussen 15 en 23 maart 2011 met geweld werden verdreven door het leger en agenten van de politie. De gebeurtenissen vonden plaats in de gemeente Panzós in de Polochic Vallei, Alta Verapaz. De boerenorganisatie CUC staat de families van bij het begin bij. 

Nu, dertien jaar later verklaarde de staat ‘volledig bereid’ te zijn om de zaak op te lossen door middel van een ‘minnelijke schikking.’ Op 17 oktober 2017 stelde de  Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten de betrokken partijen in kennis van de beslissing om de behandeling van de ontvankelijkheid uit te stellen tot de grond van de zaak naar boven kwam.

Op de koffie in de kantoren van de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten 

Rafael González, lid van CUC was aanwezig

(Rafael González – links op de foto) 

Een van de aanwezigen was Rafael González uit Santa Lucía Cotzumalguapa, politieke coördinator van de boerenorganisatie CUC. (Terloops: Rafael was in december vorig jaar in België om op te treden als een van de Guatemalteekse getuigen in het assisenproces tegen enkele verantwoordelijken van de genocide en de moord op Walter Voordeckers (1980), Ward Capiau (1981) en Serge Berten (1982) in Leuven.)

            Tijdens  de hoorzitting in Washington zei Rafael onder meer:

Reacties van aanwezige vertegenwoordigers van de regering 

Na de interventies van de indieners van de verzoeken namen de vertegenwoordigers van de staat het woord en benadrukten dat president Bernardo Arévalo op 7 februari een verbintenis ondertekende met vijf boerenorganisaties, waaronder CUC, de Unie van boerenorganisaties van de Verapaces, het Boerencomité van de Altiplano en de organisatie New Day (= vier Ch’orti’gemeenten in het Oosten van het land: Camotán, Jocotán, Olopa y San Juan Ermita, departament Chiquimula, waarin hij de historische relevantie erkende van de eisen die door de boerenorganisaties naar voren werden  gebracht en die opgenomen werden in de vredesakkoorden (einde 1996 – red) over de agrarische situatie en plattelandsontwikkeling.

            Julio Saavedra, procureur-generaal van de Natie, legde uit dat de verbintenis die president Arévalo ondertekende betrekking heeft op de volgende kwesties: agrarisch conflict, toegang tot grond, agrarische economie, plattelandsontwikkeling en permanente communicatie tussen de regering en boerenorganisaties. 

            ‘In deze zin informeert de Staat over zijn totale bereidheid om deze zaak op te lossen door middel van een minnelijke schikking,’ besloot hij.

            De Presidentiële Commissie voor Vrede en Mensenrechten (COPADEH) en het Fonds voor Gronden (FONTIERRAS) zullen de komende maanden werk maken van de eisen van de families uit de Polochic-streek.

Guido De Schrijver  –  Steungroep ‘Solidair met Guatemala’, Lidorganisatie van EU-LAT Network  en van Europees Netwerk Oscar Romero Comités

Info Brief 342: 25 maart 

◙  “Guatemala – België ” Solidariteit

Geschiedenis

            Er waren eens een zestal Guatemalteekse jongeren uit de lagere middenklasse die dankzij studiebeurzen in Costa Rica bij befaamde Latijns-Amerikaanse professoren van de Bevrijdingstheologie studeerden. Reken daar de burgeroorlog bij en de dagelijkse confrontatie met de armoede, de uitbuiting en het racisme tegenover de Mayabevolking Guatemala en het zaad voor de oprichting van AFOPADI was geplant. Van bij de start in 1993 vertrok AFOPADI (Asociación de Formación para el Desarrollo Integral (Vormingsvereniging voor Integrale Ontwikkeling) van vorming als belangrijkste strategie  voor het realiseren van haar doelstelling: De bevolking van de gemeente San Ildefonso Ixtahuacán, departement Huehuetenango, ondersteunen in het streven naar een waardig leven. Als logo werd gekozen voor Gucumatz´, de gevederde slang, éen van de twee Scheppers en Makers volgens het scheppingsverhaal van de Maya´s, symbool voor verandering en voor het water. Toevallig ook de energie van de dag volgens de Mayakalender waarop de organisatie officieel erkend werd in 1994. 

Werking

Centraal in de missie en de visie van AFOPADI staan de begrippen Buena Vida, autonomie en territorium. 

            ‘Buena Vida,‘ het recht van iedereen op een waardig leven, maar zonder de toekomst van de volgende generaties te hypothekeren. Een waardig Leven dat gebaseerd is op het ‘principe van het genoeg.’ 

            ‘Territorium,’ internationaal recht op het grondgebied (Overeenkomst 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie van de VN) dat helaas al te vaak geschonden wordt.

            ‘Autonomie,’ het recht van de bevolking om haar eigen organisatiestructuren in stand te houden, en het herstel van het gevoel van eigenwaarde en het geloof in eigen kunnen, maar ook het zich toe-eigenen van het recht om eisen te stellen aan de staat. 

De korte termijn

            AFOPADI werkt enerzijds op korte termijn rond directe behoeftes zoals gezond voedsel, inkomsten en een leefbare woning, allemaal vanuit een ecologisch, solidair en duurzaam perspectief: agro-ecologie, solidaire economie zoals ruilmarkten en spaarkassen en aangepaste technologieën zoals droge latrines, aangepaste kookvuren en cisternes voor regenwater. 

De lange termijn

            Aan de andere kant wordt gefocust op de lange termijn. In de eerste plaats betekent dat het versterken van de culturele identiteit. De eeuwenlange onderdrukking en de genocide tijdens de burgeroorlog hebben de Mayaziel zwaar getekend. Nochtans biedt deze oude cultuur, net zoals vele andere culturen van originele volkeren, veel oplossingen voor de problemen waar de moderne samenleving mee worstelt. We zijn gestart met het heropwaarderen van de Mayakalender, daarna volgden de collectieve Mayaceremonies om water te vragen en te danken voor de oogst. Momenteel steunt AFOPADI de organisatie van Ajq´ijab´ (spirituele gidsen) en het comité dat de originele eigendomstitel van de gronden bewaart. 

            Ook met de jongeren en de vrouwen werken we rond identiteit en rechten. Met de jongeren doen we dat via een programma met studiebeurzen en projecten voor murales (muurschilderingen), allebei met bijhorende politieke vorming. Politiek in de ruime zin van het woord. Met de mannen werken we rond andere manieren dan de patriarchale en de machistische om het man-zijn vorm te geven. 

            Een sterke identiteit als Maya, vrouw of jongere is van groot belang om zich verbonden te voelen met het territorium en om bereid te zijn zich te organiseren om dat territorium te verdedigen en te beheren. 

Water

            Bij de verdediging en het beheer van het territorium ligt de focus van ons werk vooral op water. De gemeente kampt met een nijpend tekort aan het blauwe goud, met conflicten tot gevolg. 

(foto: ondertekening van gemeenschappelijke  akkoorden rond water)

AFOPADI is jaren geleden gestart met het bouwen van tanks voor de opvang van regenwater, als eerste stap in een lang proces dat geleid heeft tot de goedkeuring van een gemeentelijk waterakkoord vorig jaar. Op nationaal niveau is er geen wetgeving die de bevolking beschermt tegen privatisering en tegen de ‘waterzucht’ van bedrijven. Op dat vlak kunnen de gemeenten een belangrijke rol spelen door het goedkeuren van gemeentelijke waterakkoorden en een sociaal gemeentelijk waterbeleid.  

            Ter voorbereiding van een beleid rond water in Ixtahuacán liet AFOPADI verschillende onderzoeken uitvoeren naar de geologische en hydrologische samenstelling van het gebied en naar de rol van de vrouwen in het beheer en gebruik van water. We werken daarvoor samen met o.a. de nationale universiteit van Guatemala, de politechnische universiteit van Valencia (Spanje) en met sociologen. 

Team:   Een van de grootste verwezenlijkingen is misschien wel dat we in Ixtahuacán na vele jaren vorming nu kunnen rekenen op een geëngageerd en deskundig team van lokale medewerkers. Wie kan beter werken aan de toekomst van de gemeente dan mensen die er geboren zijn en leven? Het team is intussen ook grondig verjongd  o.a. door de aanwerving van voormalige beursstudenten.

            Een van de medewerkers van het eerste uur is nu zelfs, sinds januari, schepen voor het nieuwe gemeentebestuur. Een verlies voor AFOPADI maar een aanwinst voor Ixtahuacán! Een beter contact kunnen we ons niet voorstellen.

            Enkele medewerkers hebben zich ontpopt tot echte leidersfiguren. Anderen onderscheiden zich door hun technische expertise. 

            Met pensioen gaan is voor de oprichters en coördinators van AFOPADI niet echt een optie, hoewel we allemaal zo stilletjesaan die leeftijd bereiken en éen van ons er allang voorbij is. Voor een deel is dat een gevolg van het gebrek aan sociale zekerheid in Guatemala. Maar het is toch vooral een keuze. AFOPADI is geen organisatie met werknemers, maar een grote familie van gemotiveerde en geëngageerde medewerkers die van AFOPADI hun levenswerk gemaakt hebben. 

            Met veel dank ook aan de vele sympathisanten in Vlaanderen en de donororganisaties die ons werk mede mogelijk maken.  (foto’s van AFOPADI)

Joke Scherpereel: mede-oprichter van AFOPADI. Sinds 2014 medewerker van AFOPADI vanuit België en voorzitter van de steungroep AFOPADI België. En lid van de internationale jury voor de Quetzalprijs.

Guido De Schrijver  –  Steungroep ‘Solidair met Guatemala’, Lidorganisatie van EU-LAT Network  en van Europees Netwerk Oscar Romero Comités

Info Brief 341: 17 maart  

◙  Rosalina Tuyuc van CONAVIGUA in Gent

Rosalina was uitgenodigd door de Universiteit van Gent voor een symposium gedurende enkele dagen in Gent.

            Ze nodige ons op haar beurt uit op de plechtige opening op woensdag 13 maart in de late namiddag. Het gebeuren ging door in de Kapittelzaal van de Sint-Pietersabdij. De deelnemende sprekers waren: Luke Moffett,een professor van een universiteit van Belfast, Noord Ierland, Julissa Mantilla, een professor uit Peru, Gerardo Salinas, een Argentijnse artiest die in Brussel woont en Rosalina Tuyuc. 

Voertaal: Engels en Spaans. 

Het thema was: ‘Wanneer slachtoffers vechten voor gerechtigheid.’    

            Julissa Mantilla Falcón is een Peruaanse advocaat en rapporteur voor de rechten van ouderen bij de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS). In haar functie was ze vooral aanwezig in haar land en verder in Colombia en Guatemala. Slachtoffers? Wie zijn die? Dikwijls zijn de vrouwelijke slachtoffers onzichtbaar door weinig of niet vermeld te worden. In Guatemala werden tijdens de invallen van het leger in de dorpen de mannen en de vrouwen gescheiden. De mannen werden vermoord, maar de vouwen werden eerst verkracht en dan vermoord.           

            Aan Gustavo Meoño (tot vorig jaar directeur van het Guatemalteeks Historisch Politiearchief) vroeg ze: ‘Waren al je inspanningen niet zinloos, als je bekijkt waar Guatemala nu staat? Hij antwoordde mij: Ik heb er mijn leven aan gegeven. Indien het geen zin zou hebben, zou mijn leven geen zin hebben.’ 

Gerardo Salinas, dramaturg en bezieler van kunst- projecten werd geboren in Argentinië. Als klein kind maakte hij de militaire gruwel mee tegen zijn familie. Toen hij 25 jaar was, volgde hij de liefde naar België. Wat kan men doen in moeilijke tijden? De ver- halen van de slachtoffers verzamelen en bewaren. Is er hoop? Springen van de ene naar de andere luchtbel waar leefbare acties worden    gevoerd.

◙ Onderweg naar De Krook

Op zaterdag liepen we vanuit haar hotel over de Vrijdagsmarkt. Het standbeeld van Jacob Van Artevelde, Gents opstandelingenleider en staatsmanbewonderd; de ontroerende en pikante historie van deMammelokker verteld staande voor de uitgehouwen afbeelding en daarna de Sint-Baafs kathedraal betreden. Toen Rosalina het verlichte uitvergroot beeld van de Maagd zag, omringd door brandende kaarsen, nam ze er ook een, stak ze aan, knielde neer en bad voor haar vader. ‘Ik zou willen dat de plaats waar hij ligt ooit gevonden wordt en we hem eervol kunnen begraven.  

◙ Ontmoeting met Rosalina in de stadsbibliotheek De Krook

Talrijke aanwezigen, een blij weerzien van bekenden en ook enkele nieuwe gezichten. Monique presenteerde een fotoreportage over ontstaan, evolutie en huidige situatie van CONAVIGUA. 

         Er volgde een interview met Rosalina. Ze begon met een uitgebreide dankzegging voor de solidariteitswerking in Vlaanderen met CONAVIGUA en Guatemala in het algemeen.  

         Op de vraag naar haar indrukken over de Conferentie van de voorbije dagen in de Universiteit van Gent antwoordde ze:

Als slachtoffers mis- daden aanklagen, wor- den we haast niet gehoord. Onze stem telt niet. Het is pas wanneer een antropoloog, een academicus, een univer- siteit, de Kerk, de Verenigde Naties onze  klachten opnemen, dat er geluisterd wordt en onze stem gehoord wordt.      

         Op de vraag hoe CONAVIGUA het streven naar voedselsoevereiniteit in praktijk brengt, antwoordde ze: We leren de mensen de voorouderlijke kennis rond landbouw, weefkunst, eetgewoonten, geneeskundige planten Velen laten zich   vandaag verleiden tot de consumptie van troepvoeder en krijgen kanker.           Bovendien hebben we als mensen bij de productie een afspraak met de natuur die wil gerespecteerd worden.        

         Tenslotte op de vraag welke perspectieven zij ziet voor de nabije toekomst, was haar antwoord: We zien al enkele verbeteringen. Voor de eerste keer werd ons toegang verschaft tot het Nationaal Paleis. De president gaat akkoord  met onze aanvraag voor een Nationale Dag van de Inheemse Talen. Maar we gaan voor een plurinationale staat. Nu is er één Mayavrouw minister in zijn kabinet. En er is maar éénInheemse volksvertegenwoordiger in het  Congres op 130 leden. 

         Vervolgens presenteerde Marnix Gruloos een zeer gewaar- deerde fotoreportage over de historiek van broer Erik en zijn jarenlange werkzaamheden als pastoor van de parochie San Miguel Ixtahuacán, San Marcos.

Marnix eindigde met enkele rake indrukken over de situatie in Guatemala nu, naar aanleiding van zijn recente reis ginds. 

         Hij eindigde met een indrukwekkend filmpje over de nefaste gevolgen van de ingreep van de Canadese Marlin-mijn op milieu en lokale bevolking.

         Met een glaasje sloten we een geslaagde namiddag af en wuifden we Rosalina

uit. Guido De Schrijver  –  Steungroep ‘Solidair met Guatemala’, Lidorganisatie van EU-LAT Network  en van Europees Netwerk Oscar Romero Comités

Info Brief 340: 11 maart  

◙ Benoeming van de gouverneurs, een heet hangijzer 

President Bernardo Arévalo staat nog maar eens voor een heikele karwei, namelijk de benoeming van de gouverneurs van de departementen (bij ons: de provincies). In het binnenland heerst nogal eens als belangrijkste wet: ‘Ons kent ons.’ En die ‘onzen’ zijn niet altijd de meest integere individuen, wel integendeel.      

            Departementale Raden voor Stedelijke en Plattelandsontwikkeling (CODEDES) verenigen verschillende vertegenwoordigers van de verschillende sectoren van de bevolking en vertegenwoordigen de participatie van de bevolking in het algemeen, zowel sociaal als economisch. En het zijn juist die raden die de kandidaten voor gouverneur aan de president voorstellen.

Maar de correcte verkiezing van de gouverneurs (die uiteindelijk de president vertegenwoordigen in de departementen en wiens functie het is om toezicht te houden op de juiste uitoefening van het openbaar bestuur) stuitte op een muur in de streken waar de Codedes gecontroleerd worden door de volksvertegenwoordigers (voor het Congres) uit die streken en de in dienstzijnde  gouverneurs en burgemeesters (een aantal handen op een buik). 

Wat gedaan?

            Om daar iets aan te doen, wil de president de selectie van de gouverneurs democratiseren. Door de Wet op de Codedes te hervormen, opent hij de deur voor inwoners om deel te nemen aan dit proces en het zo transparanter te maken. Maar die ingreep stuitte op diepgewortelde corruptiestructuren in de Codedes via de zogenaamde ‘vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld.’ Dikwijls zijn die niet democratisch verkozen, maar spelen eerder onder een hoedje met de departementale machthebbers en zitten in organisaties die de processen al vele jaren beheersen. Dit betekent dat die ‘vertegenwoordigers van het middenveld’ de Codedes nooit verlaten en er dus geen opvolging is. 

            Maar ondertussen noemden ze zichzelf een deel van het maatschappelijk middenveld en bleven machtsnetwerken in de departementen het proces manipuleren. Daarnaast doen zich ook nog vertegenwoordigers voor als ‘voorouderlijke autoriteiten.’

             ‘Maar,’ zegt Edy Cifuentes, een expert in lokaal bestuur, ‘ze zijn geen echte inheemse autoriteiten. En dan is er nog een andere groep die goedbedoeld is, maar geen politieke visie heeft of conservatief is. De huidige gouverneurs fungeerden als beheerders van deze structuur van controle en corruptie, omdat ze door VAMOS (de partij van voormalig corrupte  president Giammattei, red) waren gekozen. Er waren heel precieze afspraken onder hen.’

            Onlangs protesteerden in sommige departementen groepen bewoners omdat ze niet akkoord gaan met de vooruitgeschoven kandidaten van de Codedes voor gouverneur.  

Welke opties heeft de president nu?

            Twee experts op het gebied van lokaal bestuur stellen voor om ofwel de lijsten van de Codedes uit te zuiveren of om de president de persoon te laten aanwijzen die hem in de gebieden zal vertegenwoordigen, zoals de grondwet voorschrijft.

Wat staat er op het spel? Juist harde valuta. 

         De regering van Bernardo Arévalo is van plan om tegen 2025 via Codedes 3.444,2 miljoen Quetzales toe te wijzen voor lokale ontwikkelingsprojecten (volgens recente informatie van het Ministerie van Financiën.)

Guido De Schrijver  –  Steungroep ‘Solidair met Guatemala’, Lidorganisatie van EU-LAT Network  en van Europees Netwerk Oscar Romero Comités

Info Brief 339: 4 maart

◙  De zorgplicht voor multinationals

Het is een oud zeerHet Europees Netwerk EU-LAT volgt al jaren actief  de wetgeving ‘Due Diligence’ op (letterlijk vertaald ‘gepaste zorgvuldigheid’). 

            In feite gaat het over de zorgplicht voor multinationals en bedrijven voor de lokale bevolking, het milieu, het grondgebied (en dus tegen landroof, verloedering van het milieu, de vervuiling van rivieren, bosrijkgebied veranderen in woestijnen, vervolging en opsluiten van de inwoners die zich verzetten). Ook moeten slachtoffers van schendingen van mensenrechten of van milieurampen in die context beter toegang krijgen tot rechtbanken in de Europese Unie. 

            Zoals zovele delicate twistpunten ligt ook dit juridisch conflict – al jaren door in de VN aangekaart  – langzaam te sudderen. Ook de Europese Unie is er nog niet klaar mee. Huiswerk voor het Europees Netwerk EU-LAT, waarin het voor België vooral Broederlijk Delen is dat het verloop van dichtbij opvolgt. Onlangs schreef Wies Willems van Broederlijk Delen een gedegen artikel in De Standaard over het probleem. ‘De wet zal grote Europese ondernemingen verplichten om wantoestanden in hun toeleveringsketens en bij hun dochterondernemingen wereldwijd aan te pakken.’

Een tijd geleden lag het hete hangijzer op de onderhandelingstafel van de Europees Raad. Bleek dat de Duitse liberalen stokken in de wielen staken. Met de mantra om ‘kmo’s  niet te treffen’ omzeilden ze bedrieglijk de ‘Due diligence’ die vooral mikt op de grootste multinationals. 

Wies Willems besluit zijn artikel als volgt: ‘België als huidig EU-voorzitter moet er alles aandoen om dit cruciale dossier tot een goed einde te brengen.’

Op  28 februari werd de ‘Due Diligence-richtlijn’ eindelijk ter stemming gebracht in het Comité van permanente vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten bij de Europese Unie (Coreper). Helaas was er geen meerderheid voor te vinden. Hoe dat kwam? Ditmaal was het Frankrijk dat dwars lag. Ze poogden onaanvaardbare wijzigingen in de tekst aan te brengen, waardoor meer dan 80% van de ondernemingen die aanvankelijk onder de richtlijn vielen, zouden zijn ontsnappen. 

Het Belgische voorzitterschap van de Europese Raad ziet deze stemming echter niet als definitief. Vermoed wordt dat men zal proberen om de onderhandelingen te heropenen en de tekst ergens in de volgende weken terug te brengen voor een stemming naar de Europese Raad. Daarna zouden de zaken worden overgelaten aan Hongarije, dat het voorzitterschap van België in juli overneemt. 

◙ Bernardo Caal Xol, lastige steen in de schoen

Twee dagen nadat ze werd aangekondigd als de nieuwe minister van Energie en Mijnen en vier dagen voor de inhuldiging van de regering van Bernardo Arévalo en Karin Herrera (op 14 januari) trok Anayté Guardado zich terug.

         Een van de redenen: enkele uren nadat de benoeming van Guardado was aangekondigd, circuleerden er verschillende video’s op sociale netwerken waarin ze vraagtekens zette bij de acties van de vertegenwoordiger van de gemeenschap, Bernardo Caal, die handelde “ten gunste” van sommige gemeenschappen die zouden worden getroffen door een hydro-elektrische stuwdam.” Daarvoor kreeg ze veel kritiek op de sociale media.

         Anayté Guardado bevestigde aan Soy502 haar ontslag uit haar functie en verzekerde dat zij dit onder meer deed omdat de verkozen president en vicepresidente ‘Caal steunen.’ 

Guido De Schrijver  –  Steungroep ‘Solidair met Guatemala’, Lidorganisatie van EU-LAT Network  en van Europees Netwerk Oscar Romero Comités