Info Brief 119: 4 juni 2019

◙ ◙ VS rapport portretteert president Morales

(foto: DW)

In een rapport van de Dienst voor Onderzoek van het Congres van de VS werd einde mei dit jaar president Jimmy Morales met de vinger gewezen vanwege zijn acties tegen de Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid (CICG). Het rapport zegt dat hij zixh inspande om de Commissie te verzwakken en te verbannen, nadat zijn broer, een zoon en leden van zijn onmiddellijke entourage aan onderzoeken onderworpen werden.

Meermaals beweerde de Guatemalteekse regering dat zij de ‘grote bondgenoot ‘ van de Verenigde Staten in de regio is. Het rapport van het Congres van de VS somt de inspanningen van Morales op waarmee deze een eind wilde maken aan het mandaat van de Internationale Commissie. Daarbij trotseerde hij twee uitspraken van het Grondwettelijk Hof (CC). Die kwamen erop neer dat de president niet over het gezag beschikt om de commissievoorzitter de toegang tot het land te ontzeggen.

FOTO: AMG

In een adem vermeldt het rapport dat de strijd tegen de criminele organisaties die de staat in handen hebben sinds 24 januari dit jaar praktisch geannuleerd werd, toen het Hoofd van het Openbaar Ministerie de politiebescherming van de equipe van de Internationale Commissie afwees. Toen de administratie van Morales het einde van het akkoord met CICIG aankondigde en de staf 24 uur tijd gaf om het land te verlaten, annuleerde het Grondwettelijk Hof deze beslissing.

Het rapport vermeldt verder dat de Verenigde Naties, de Europese Unie en organisaties die zich inzetten voor de transparantie kritiek leverden op de beslissing van Morales. En dat tegelijkertijd burgers protesteerden en het ontslag van de president eisten.

Het rapport meldt nog dat de VN erop staat dat de Commissie haar werk moet voortzetten. Maar tegelijkertijd haalde ze de buitenlandse medewerkers uit het land weg, daar de regering hun veiligheid niet garandeerde.

‘De administratie van Morales probeerde daarop de magistraten van het Grondwettelijk Hof voor de rechtbank te dagen.’

Vervolgens wijst het rapport op de steun van de VS voor de Commissie sinds haar oprichting in 2007.

Aansluitend stipt het rapport aan dat wanneer Morales in januari 2019 de verbanning van de Commissie aankondigde, de Amerikaanse Ambassade in Guatemala een communiqué uitvaardigde waarin ze haar bezorgdheid uitte in verband met de toekomst van de strijd tegen de corruptie in het land ‘maar dat ze daarbij de acties van de president tegen CICIG niet vermeldde.’

Ten slotte wijst het rapport erop dat verschillende analisten vrezen dat de acties van Morales tegen de Commissie deel uitmaken van een bredere poging om zichzelf en anderen te beschermen tegen een strafrechtelijke vervolging en dat zijn acties de kwetsbare democratie van Guatemala bedreigen.

De Ombudsman voor de Mensenrechten, Jordan Rodas, waarschuwde voor het niet naleven van de rechtsstaat, indien de regering de uitspraken van het Grondwettelijk Hof weigert na te komen om de Commissie weer in het land te laten opereren.

Ofschoon verschillende Guatemalteekse instellingen een grote capaciteit verwierven sinds ze met de CICIG samengewerkt hebben, toch blijven velen kwetsbaar en sommigen van hen vrezen voor de terugkeer van de straffeloosheid van de georganiseerde misdaad en de corruptie van de regering.

(foto: ALAI)

Andere waarnemers bekommeren zich over het verminderen van de activiteit van de Commissie. In de context van de verkiezingen in juni dit jaar zou de onwettige  financiering van politici door drugskartels en andere misdadige organisaties in het land weer volop de kop kunnen opsteken.

Guido De Schrijver Steungroep ‘Solidair met Guatemala’ Lidorganisatie van EU-LAT Network en van het Europees Netwerk Oscar Romero Comités.

Info Brief 118: 27 mei 2019

◙ ◙ De VS respecteren de internationale wetgeving niet

            Vanuit Mexico kregen we een oproep om een internationale protestactie te steunen. We sloten ons met de steungroep aan op 26 april. De boodschap luidt al volgt:

‘Eerbied voor de internationale wetgeving

            De activering van paragraaf III van de Wet Helms-Burton breidt de economische, commerciële en financiële blokkade van de Verenigde Staten tegen Cuba nog verder uit.   Door  het opleggen van een extraterritoriaal karakter aan een interne wet, hebben de VS andermaal de elementaire normen van het internationaal recht geschonden. Bovendien betekent deze maatregel een gevoelige achteruitgang van de normalisering van de diplomatieke relaties tussen beide landen, die in 2014 door  Barack Obama y Raúl Castro werd afgesproken.

            We doen een oproep aan burgers, volkeren en regeringen wereldwijd van om het even welke politieke signatuur om deze maatregel te verwerpen die het respect schaadt en de vriendschappelijkheid, die onder de naties de overhand moeten krijgen.

Wij verzoeken de president van de VS, Donald Trump die paragraaf te schrappen en definitief te stoppen met de onrechtvaardige blokkade die sinds 59 jaar tegen Cuba  bestaat.

Noch blokkades, noch muren. De planeet is één en van iedereen.’

◙ ◙ 11 11 11 Changemakers 2019

            Dit jaar gaat de campagne recht naar de kern van 11.11.11:

‘We zetten de changemakers wereldwijd op een voetstuk. We plaatsen krachtige bewegingen en de mensen die hen sterk maken in de schijnwerpers. Hoe? Door hoopvolle verhalen, straffe acties en scherpe inhoud. Krachtige verhalen van mensen en bewegingen die strijden voor verandering. Verhalen die je bij je nekvel grijpen. Iedere dag staan bewegingen op om de wereld te veranderen waarin we leven. Ze strijden voor mensenrechten, vechten tegen onrecht en streven naar een duurzame toekomst. Ze geven hoop. Net nu de nood aan deze changemakers zo hoog is, krijgen ze het steeds moeilijker om hun stem te laten horen. Waarom? Omdat ze meer dan ooit onder druk staan en meer dan ooit nodig zijn om verandering te brengen.’           

            Zo worden in de verschillende provincies rond het thema inspiratieavonden gelanceerd. Voor de provincie Oost-Vlaanderen ging die avond in Gent door op 22 mei.    Tijdens het eerste deel van het programma werd uitgelegd waarom een campagne rond changemakers en hoe die er zou kunnen uitzien. Daarna werden zes thematafels klaargemaakt over: toekomstavonden, jongeren, fondsenwerving, diversiteit, ‘pimp je 11-actie’ en  changemakers.

(een van de thematafels)

            De aanwezigen konden doorschuiven en hun oor te luisteren leggen aan verschillende thematafels. Stijn Bogaert van Amnesty International en ik kregen het thema ‘changemakers’ opgedragen.

         

            Mij werd gevraagd om in naam van de steungroep ‘Solidair met Guatemala’ te vertellen over ‘changemaker’ CUC in Guatemala en over onze ondersteuning.

            Verder probeerde ik uit te leggen hoe we vanuit een solidariteitscomité, dat opkomt voor de mensenrechten in Guatemala en dat in het rijtje van de 4dePijler-organisaties gerangschikt is toch aan politieke beïnvloeding doen zowel op Belgisch en Europees als op internationaal vlak en dit in verbondenheid en samenwerking met netwerken.

◙ ◙ Verkiezingen

            Op 26 mei gingen we ter stembus voor België en de Europese Unie. En op 16 juni komt Guatemala aan de beurt.


‘Indien verkiezingen iets zouden kunnen veranderen, zouden ze al lang verboden zijn.’ Eduardo Galeano, Uruguayaanse auteur

Guido De SchrijverSteungroep ‘Solidair met Guatemala’ Lidorganisatie van EU-LAT Network en van het Europees Netwerk Oscar Romero Comités

           

Info Brief 117: 19 mei 2019

◙ ◙ De Quetzalprijs laureaat 2019

            De laureaat voor de Quetzalprijs 2019 is bekend. Bernardo Caal Xol, een leraar en Maya Q’eqchi’  gemeenschapsleider uit het departement Alta Verapaz in Guatemala, is het gezicht van het inheems verzet tegen twee grote waterkrachtcentrales op de Cahabon rivier. 

Mensenrechten en democratie

            De Quetzalprijs voor Mensenrechten en Democratie is een initiatief van Guatebelga, een Belgische vzw die strijdt voor mensenrechten en democratie in Guatemala, en het Leuvens Instituut voor Criminologie van de KU Leuven. De prijs wordt toegekend aan een persoon of organisatie die zich actief inzet tegen de chronische straffeloosheid en de mensenrechten- schendingen in Guatemala. Eerdere laureaten waren Yolanda Oqueli (2013), Makrina Gudiël (2015) en Ricardo Falla (2017).

            De prijs werd in het leven geroepen ter ere van Walter Voordeckers, Ward Capiau en Serge Berten – drie leden van de missionaire Congregatie van Scheut (CICM) – die tijdens de bloedigste jaren van het intern gewapend conflict (1960–1996) in Guatemala werden ontvoerd of vermoord.

Toenemende criminalisering

            Bernardo Caal is een inheemse gemeenschapsleider uit het departement Alta Verapaz, die samen met zijn gemeenschap verzet aantekende tegen de vergunning van de hydro-elektrische centrales Oxec en Oxec II.

            De bouw van deze dammen ging van start zonder de  omringende gemeenschappen voldoende in te lichten en te raadplegen en bedreigt hun vrije toegang tot de rivier. In januari 2018 werd Bernardo Caal, na een langdurige campagne van intimidatie en laster, gearresteerd en in voorhechtenis genomen. Op 9 november werd hij uiteindelijk veroordeeld tot een gevangenisstraf van zeven jaar en vier maanden, zogenaamd voor “illegale aanhoudingen” en “diefstal met geweld.”

Link naar: https://www.broederlijkdelen.be/nl/nieuws/de-strijd-om-water-en-mensenrechten-guatemala

                                                                      (Fausto Sánchez Roblero terug op vrije voeten)

            En hij is lang niet de enige. De toenemende druk op natuurlijke rijkdommen, in combinatie met de steeds kleinere ruimte voor het middenveld en activisten, leidt tot toenemend geweld en criminalisering van inheemse gemeenschappen en hun leiders.

            Broederlijk Delen nomineerde de  Consejo Maya Mam de San Pablo voor de Quetzalprijs, met Fausto Sánchez Roblero als meest gekende figuur.

(Consejo Maya Mam van San Pablo)

Hij protesteerde samen met zijn gemeenschap tegen de plannen van het bedrijf Hidrosalá om een waterkracht- centrale en stuwdam te bouwen. Fausto zat daarvoor  2 jaar en drie maanden onschuldig in gevangenis.

Link naar: https://www.mo.be/wereldblog/het-vreedzame-verzet-van-fausto-en-zijn-gemeenschap

De vier andere genomineerden voor de Quetzalprijs waren:

Fundación de Antropología Forense de Guatemala (AFFG); Unidad de Proteccíon a Defensoras y Defensores de Derechos Humanos en Guatemala (UDEFEGUA); Dora Estela Mirón Campos, stichter en bezielende kracht achter la Asociación Memoria, Dignificacíon y Esperanza en het Bufete Jurídico de Derechos Humanos de Guatemala.

            Al deze mensen en organisaties blijven zich ondanks de moeilijke omstandigheden inzetten  voor de mensenrechten en tegen de straffeloosheid in Guatemala.

            De plechtige uitreiking van de Quetzalprijs 2019 vindt plaats in Kazerne Dossin in Mechelen op dinsdag 22 oktober.

Broederlijk Delen , Guatebelga

Guido De SchrijverSteungroep ‘Solidair met Guatemala’ Lidorganisatie van EU-LAT Network en van het Europees Netwerk Oscar Romero Comités

Info Brief 116: 13 mei 2019

◙ ◙ Aanklachten in verband met afpersing in stijgende lijn

            De Nationale Civiele Politie meldde dat ze 8.672 aanklachten in verband met afpersing ontving gedurende 2018. Dat is 72% meer dan in 2015. Ook dit jaar gaat het aantal aanklachten in stijgende lijn. Alleen al voor januari en februari werden 1.793 aanklachten opgetekend.  

            Raúl Figueroa, hoofd van de  Eenheid tegen de Afpersing van het Openbaar Ministerie vermeldt van zijn kant dat de slachtoffers met angst en wantrouwen zitten, waardoor vele gevallen niet aangegeven worden. Hij zei:

‘Het is een gewone misdaad geworden, iedereen perst af.’

            Een doorlichting van het Centrum voor Nationaal Economisch Onderzoekswerk (CIEN) had het over een ernstig probleem dat de bevolking teistert. De slachtoffers betalen tussen 100 quetzales en 10.000 quetzales.

‘Het is een misdaad die gedurende vele jaren miskend werd en voortwoekerde.’

(foto: CERIGUA)

            De handelaars, de buschauffeurs, eigenaars van woningen en de taxichauffeurs zijn de belangrijkste slachtoffers van de afpersers. De handelaars en de buschauffeurs zijn de sectoren die het minst aangifte bij de politie doen. De afpersers beschikken immers over de persoonlijke gegevens van hun slachtoffers en bedreigen hen met fysieke agressie. De misdaad van afpersing veroorzaakt onder meer migratie en schulden en ze houdt de graad van armoede bij de bevolking in stand.                                                   

            Het Openbaar Ministerie vermeldt dat er vorig jaar 454 veroordelingen van afpersing voor het gerecht uitgesproken werden. (op 8.672 gevallen.)

            Raúl Figueroa wijst erop dat de beschuldigden meestal ook moord, onwettige wapendracht en bezit van drugs op hun kerfstok hebben. Hij voegde er nog aan toe dat zowel het slachtoffer als de misdadiger zichzelf in een ‘werkrelatie’ beschouwen die een cirkelvormig systeem creëert waarbij betalingen als een normale zaak gebeuren. 

◙ ◙ Santa Lucía Cotzumalguapa herdenkt Walter Voordeckers

            Het is negenendertig jaar geleden dat Walter Voordeckers CICM, pastoor van de parochie Santa Lucía Cotzumalguapa vermoord werd.

            Mario Coolen uit Nederland, innig verbonden met de Vereniging Herinnering Waardigheid en Hoop (AMDE) van Santa Lucía Cotzumalguapa, berichtte ons over de activiteiten die de vereniging rond de 39ste verjaardag onderneemt.

(Voorbereiding van de initiatieven door AMDE en de lokale bevolking)

            Op 12 mei herdachten leden van (AMDE) samen met parochianen hun voormalige pastoor. Een eucharistie- viering werd opgedragen in de plaatselijke kerk. Daarna volgde een tocht naar het kerkhof waar hij begraven ligt. Daar werd gebeden, geluisterd naar toespraken van uitgenodigden en een bibliografie van Walter voorgelezen.

Doorheen het jaar zal AMDE verder verschillende activiteiten ondernemen.

* Er worden formele stappen gezet in de richting van het stadsbestuur om te bekomen dat de straat waar Walter vermoord werd naar hem genoemd wordt.

* Scholen zullen bezocht worden en boeken overhandigd aan de leerlingen met het profiel en het leven van Walter.

* Het verzoek dat ingediend werd op 1 oktober 2018 aan de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten om de staat Guatemala ter verantwoording te roepen wordt opgevolgd.

Foto’s van Herdenking in Guatemala

Guido De SchrijverSteungroep ‘Solidair met Guatemala’ Lidorganisatie van EU-LAT Network en van het Europees Netwerk Oscar Romero Comités

Info Brief 115: 8-05-2019

◙ ◙  Bisschop Juan Gerardi herdacht

 Op 26 april 1998 werd bisschop Juan Gerardi in de hoofdstad van Guatemala door militairen vermoord.

De ‘Monseigneur Gerardi-beweging‘ publiceerde een communiqué met als titel: 

‘De Verzoening ontstaat uit de waarheid en de gerechtigheid, nooit uit de vergetelheid’

Hieronder een fragment:

 ‘Deze gedachte, tegelijkertijd het centrale thema van onze herdenking van Monseigneur Gerardi dit jaar, bewijst eens te meer de helderziendheid van onze bisschop martelaar. Het is verrassend actueel, omdat we de afgelopen weken hebben gezien hoe de afgevaardigden die tot de uitgesproken groep van de corrupte en ongestrafte personen behoren, de vaste overtuiging van Juan Gerardi tegenspreken. Ze beweren dat de verzoening in Guatemala door magie zal verschijnen, het resultaat… van vergetelheid! 

Daarom willen zij de Wet op de Nationale Verzoening (decreet 145-96) hervormen met initiatief 5377, waarbij de strafrechtelijke aansprakelijkheid voor misdaden zoals genocide, marteling en gedwongen verdwijning, zoals bedoeld in artikel 8, wordt afgeschaft

 Deze misdaden moeten uit het geheugen worden gewist (totale amnestie), niet om tot verzoening te komen zoals zij hypocriet verkondigen, maar om zichzelf en degenen die hen in dienst hebben genomen veilig te stellen en om zich op die manier te vrijwaren van vervolging en sancties. 

 Een dergelijke wetshervorming zou echter voorbijgaan aan het feit dat dergelijke misdaden nooit verjaren en ze zou de spot drijven met de slachtoffers en het universele recht.

 Wij leden van de ‘Monseigneur Gerardi-beweging’ en de bevolking voor wie hij zijn bloed heeft vergoten, wij moeten een wet verwerpen, die nog maar eens een teken van corruptie en straffeloosheid zou worden. 

 Daarom nemen we Monseigneur Gerardi in onze herinnering op. De moord willen we niet in de schuif van de vergetelheid laten liggen. Elk jaar herdenken we hem opnieuw. Vooral in een verkiezingsjaar als 2019 willen we ons herinneren en inspireren in zijn kritische ingesteldheid en de optie voor de armen die zijn leven lang kenmerkte en die hij met zijn bloed heeft bekrachtigd. Het geloof in God dwingt ons om ons politiek te positioneren, omdat God zelf geeft om de “polis”, dat wil zeggen om degenen die tot de maatschappij behoren, vooral de armen, de mensen die als restjes, als afgedankten en als vuilnis worden behandeld.’

◙ ◙   Walter Voordeckers herdacht

Walter was pastoor van Santa Lucia Cotzumalguapa toen hij op 12 mei 1980 vermoord werd door een paramilitair commando onder  bevel van generaal Fernando Romeo Lucas García, toenmalig president van Guatemala.

Omwille van zijn uitgesproken engagement met de stakende suikerrietkappers, die een menswaardig ( overlevings-)loon eisten, werd hij ‘persona non grata’ voor de militaire machthebbers en hun mecenassen, de schatrijke eigenaars van de suikerrietplantages in de regio van de zuidkust. Walter werd het slachtoffer van een barbaars regime, militair deskundig begeleid en politiek de hand boven het hoofd gehouden door de hoogste beleidsinstanties in de Verenigde Staten.

◙ ◙ Invitation –  Crisis and hope in Central America  9 May 2019, 19:00 to 21:00

➤ Frauke Decoodt – Journalist, specialized in Honduras.

➤ Alexandra Sánchez – Doctoral researcher at KU Leuven, specialized in Latin-American migration to the US.

➤ Melissa Vida – Journalist, specialized in El Salvador.

➤ Joren Janssens – Historian at KU Leuven, specialized in military regimes and armed conflicts in Guatemala.

➤ René Rodríguez-Fabilena – Sociologist at UA, specialized in environmental governance in Nicaragua.

➤ Wies Willems – Policy officer at Broederlijk Delen, specialized in natural resources.

 Moderator: An Baccaert – Journalist specialized in Latin America at VRT, Flemish Radio and Television.

 Debate in English, with simultaneous translation into Dutch.

Guido De SchrijverSteungroep ‘Solidair met Guatemala’ Lidorganisatie van EU-LAT Network en van het Europees Netwerk Oscar Romero Comités


Info Brief 114: 30 april 2019

◙ ◙ Samenkomst met personeel van de Delegatie van de Europese Unie in Guatemala

            De Algemene Vergadering van EU-LAT Netwerk (2 en 3 april) eindigde met een ontmoeting met twee Guatemalteekse personeelsleden van de Delegatie (of Ambassade) van de Europese Unie in Guatemala.   Jennifer Echeverría isFocus Punt voor de mensenrechten en Claudia Barillas, verantwoordelijke voor de civiele maatschappij, de agenda en de lokale autoriteiten. 

            We wisselden met hen van gedachten en toetsten onze informatie en onze gegevens over de huidige toestand in Guatemala. Zo kwamen uiteraard de thema’s aan bod waaraan wij speciale aandacht wijden, namelijk de Europee Unie en de institutionele crisis in het land. Er wordt inderdaad ook een campagne tegen de Europese Unie opgezet: verdachtmakingen en beschuldiging van ‘financiering van de wanorde.’ Sommige ambassadeurs, zoals de Zweedse, die zich uitten voor de verdediging van de mensenrechten, krijgen bedreigingen te verduren. 

            De Guatemalteekse minister van Buitenlandse Zaken ging zelfs zover te verklaren dat ook Stefano Gatto, sinds september 2016 ambassadeur van de EU in Guatemala, tot persona non grata zou kunnen verklaard worden.  

In 2018 kwam er een breuk tussen de regering enerzijds en de organisaties voor de verdediging van de mensenrechten en de internationale gemeenschap anderzijds.

             Er werden tijdens onze ontmoeting belangrijke activiteiten gesignaleerd waaronder:

* De resolutie van  het Europees Parlement over Guatemala in maart dit jaar, waarvoor we met EU-LAT Netwerk gelobbyd hebben.     

* De uitspraak begin januari dit jaar van de G13 (de donorlanden waaronder voor Europa de Delegatie van de Europese Unie, Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland, Noorwegen, Spanje, Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland) waarbij ze de regering aanzetten tot respect voor de grondwettelijke orde.

* De ‘Grupo Filtro’ in Guatemala (die bestaat uit de Delegatie van de Europese Unie, het Kantoor van het Hoog Commissariaat voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, de ambassades van Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, de VS, Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en Zweden) volgt de 19 zaken op van de verdedigers van de mensenrechten die dit jaar vermoord werden. Om de zes maanden zijn er daaromtrent vergaderingen met het Openbaar Ministerie.

De ‘Delegaties’ of ‘ambassades’ van de Europese Unie zijn de diplomatieke vertegenwoordigingen van de Unie in derde landen.

De belangrijkste sectoren van de ontwikkelingssamenwerking van de Europese Unie in Guatemala zijn: voedselveiligheid, oplossing van conflicten, de vrede, de veiligheid en het concurrentievermogen.

            Ondanks alle problemen gaat de ‘Delegatie’ in Guatemala door met steun aan de civiele maatschappij.

◙ ◙ Mouvement des Jeunes de la Rue à Guatemala (MOJOCA)

            Een van de partnerorganisaties van Wereldsolidariteit is Mojoca. In een vorige INFO BRIEF berichtten we over het bezoek van een delegatie van Wereldsolidariteit aan hun partnerorganisaties in Guatemala.

            Vooral onze zuiderburen laten zich in deze niet onbetuigd. Reeds jaren werken ze rond straatjongeren in de hoofdstad Guatemala. Daar vierden ze in december 2018 de 25ste verjaardag van de werking. In Wallonië en Brussel kunnen ze rekenen op financiële steun op basis van verkoop van artisanale producten, solidariteitsacties, giften van organisaties en particulieren. Vorig jaar brachten ze 142.777 euro samen.

            Een van de doelstellingen is medische zorg verschaffen en de ondervoeding bestrijden onder die jongeren.

Guido De SchrijverSteungroep ‘Solidair met Guatemala’ Lidorganisatie van EU-LAT Network en van het Europees Netwerk Oscar Romero Comités

Info Brief 113: 23 APRIL 2019

Bedrijven en mensenrechten zijn geen vrienden.

            Op 2 en 3 april hielden we de eerste algemene vergadering van EU-LAT Netwerk dit jaar. We gaven present met  iets meer dan dertig op de kantoren in Brussel.

            Zweden zette zich extra in de picture. Enthousiast konden we een nieuwe lidorganisatie verwelkomen.            

Naast DIAKONIA, het netwerk van vijf Zweedse kerken en sweFor, de Zweedse Beweging voor Verzoening, die reeds langer bij ons zijn en ondermeer werkzaam in Guatemala, sloot zich nu ook de Lutheraanse kerk (tot 2000 de staatskerk van het land) bij ons netwerk aan (ook al werkzaam in Guatemala.)

            Een van de belangrijke thema’s die we behandelden was:

‘Mensenrechten en bedrijven in het kader van de relaties van de Europese Unie met Latijns-Amerika.’

            Reeds in de jaren 70 hebben organisaties en bewegingen van de civiele maatschappij de aanvaarding van een internationale bindende  regularisatie van de internationale bedrijven nagestreefd.

            Een expert gaf  ons tijdens onze bijeenkomst enkele noties mee. Op de eerste plaats signaleerde hij een spanning tussen twee  criteria. Enerzijds is er de voorrang van de mensenrechten boven gelijk welk ander publiek beleid, handel, investering, ontwikkelingssamenwerking. Die maatregel werd opgelegd door een internationale wetgeving. Anderzijds is er de verplichting van de staten om de activiteiten van de privésector te beschermen. In de praktijk zien we dat bedrijven, vooral multinationals, misbruiken tegen de mensenrechten begaan. Wat blijkt? In feite hebben de transnationale bedrijven rechten, maar geen plichten. De  officiële beleidsmakers laten dat toe. De straffeloosheid heerst alom.

            Het is wel niet gemakkelijk voor de staten, indien ze dat al zouden willen, om de situatie dienaangaande te controleren. Er bestaan immers obscure netwerken van investeringen die  het de betrokken partijen moeilijk maken er toe over te gaan om rekenschap te geven over hun handel en wandel. We hebben het hier dan over bedrijven, banken, holdings, financieringskantoren, agentschappen, pensioenkassen, ontwikkelingsbanken.  Hun werking is onderling nauw verstrengeld. Wie is verantwoordelijk voor wat?

            Vandaar dat de belangrijkste heersende normen nu nog altijd puur op vrijwillige basis gebeuren. En men is er niet in geslaagd om de rechten van gemeenschappen en personen te beschermen, die nadeel ondervinden van de commerciële, vooral transnationale bedrijven.

            Nadat een indrukwekkende groep actoren van de civiele maatschappij nog maar eens voor de dag kwamen met het thema, nam de Raad voor de Mensenrechten van de VN in 2014 een resolutie aan die een intergouvernementele werkgroep in het leven riep. Die werkgroep kreeg het mandaat om een internationaal juridisch bindend instrument over de transnationale bedrijven met betrekking tot het respect voor de mensenrechten uit te werken. Gedurende drie eerste sessies van 2015 tot 2017 discussieerde deze werkgroep de inhoud, het bereik, de hoedanigheid en de vorm van het toekomstig akkoord.

            In 2018 gingen de  onderhandelingen over een kladtekst, gepresenteerd door de voorzitter van de werkgroep.

            Al die tijd is de civiele maatschappij zeer actief geweest om het proces op te volgen.

De Europese Unie.

            Van bij het begin was de Europese Unie het bindend karakter niet genegen. Bij de aanvang was de houding zeer confuus. De Unie viel zelfs het proces aan. Later focuste Europa meer op de principes van de VN van 2011. Daar sprak men over drie fundamenten, de bevolking beschermen voor de nadelige gevolgen, de mensenrechten respecteren en de slachtoffers van eventuele geweldpleging te vergoeden.  Ondertussen heeft de ervaring ons geleerd dat maatregelen op vrijwillige basis niet functioneren. We zien dat zelfs bedrijven met ‘een hoge graad van sociale ondernemingsverantwoordelijkheid’ betrokken zijn bij misbruiken tegen de mensenrechten.

Zelfs indien de staten de verdedigers van de mensenrechten willen beschermen tegen de nadelige impact van de corporatieve activiteiten, dan nog kunnen die pogingen ondergraven worden door de verplichtingen die de zelfde staten sinds jaren moeten opvolgen ten overstaan van de wetten van handel en investeringen. En die wetten zijn wel bindend, solide en gedetailleerd. De instrumenten voor de mensenrechten daarentegen die gericht zijn op het beschermen van door misbruiken van bedrijven benadeelde personen en volkeren zijn tot op vandaag vaag en niet bindend.

De instrumenten voor de mensenrechten daarentegen die gericht zijn op het beschermen van door misbruiken van bedrijven benadeelde personen en volkeren zijn tot op vandaag vaag en niet bindend.

EU-LAT Netwerk is nu bezig met het opmaken van een document dat de strategie en de concrete acties formuleert die wij zullen kunnen hanteren in onze werking. 

Guido De SchrijverSteungroep ‘Solidair met Guatemala’

Lidorganisatie van EU-LAT Network en van het Europees Netwerk Oscar Romero Comités

N° 119: 10 de abril de 2019

Queridos/as hermanos/as,

            Me comunico con ustedes para dar seguimiento a la carta anterior (# 118) sobre la Asamblea General de la Red EU-LAT celebrada en Bruselas el 2 y 3 de abril.

            Aquí les informo sobre un tema muy importante que tratamos:

 ‘Los derechos humanos y empresas en el marco de las relaciones de la Unión europea y América Latina.

            Desde los años 70 las organizaciones y movimientos de la sociedad civil han estado pidiendo la adopción de regulaciones internacionales vinculantes para las empresas internacionales. Un disertante nos dio algunas nociones al respecto. En primer lugar señaló un contraste entre la primacía de los derechos humanos sobre cualquier otra política pública, comercio, inversión, cooperación al desarrollo, que es regulada por una ley internacional por un lado y por el otro la obligación de los estados para proteger las actividades del sector privado.  En la práctica vemos que las empresas, sobre todo las trasnacionales, cometen abusos contra los derechos humanos. En realidad las trasnacionales tienen derechos pero no obligaciones. Las políticas públicas así lo permiten. La impunidad reina por todos lados. No es fácil para los estados, si quisieran, controlar la situación al respecto.  Pues existen oscuras redes de inversión que dificultan la rendición de cuentas de actores involucrados. Aquí hablamos de empresas, bancos, holdings, financiadores, agencias, pensiones, bancos de desarrollo que están entre ellos entrelazados. Quién es responsable de qué?

           

            De manera que hasta la fecha las principales normas vigentes adoptadas son meramente voluntarias y no se ha logrado la protección efectiva requerida de los derechos humanos de las comunidades y personas afectadas por actividades comerciales, especialmente de carácter transnacional.

            Tras el intenso apoyo realizado por un gran grupo de actores de la sociedad civil, el Consejo de  Derechos Humanos de la ONU adoptó en 2014 una resolución que crea un Grupo de Trabajo  Intergubernamental con el mandato de elaborar un instrumento internacional jurídicamente vinculante sobre empresas trasnacionales con respecto a los derechos humanos.

            Durante las tres primeras sesiones, de 2015 a 2017, este grupo de trabajo discutió el contenido, el alcance, la naturaleza y la forma del futuro tratado.       En 2018 las negociaciones conversaron sobre la base de un borrador, presentado por el presidente del grupo de trabajo.     La sociedad civil ha estado muy activa durante todo este proceso. 

La Unión europea.

            La Unión europea no estaba a favor de disposiciones vinculantes. Al menos al principio su comportamiento era perturbador, incluso atacando el proceso.  Ahora su enfoque va más en dirección de los principios de la ONU de 2011. Ahí se habla de tres ejes: proteger a la población de los efectos adversos, respetar los derechos humanos y un remedio para las víctimas de eventuales violaciones. Pero otra vez más estos principios son voluntarios.  Y la experiencia nos enseña que medidas voluntarias no funcionan.  Vemos que empresas ‘con alto grado de responsabilidad social empresarial‘ están implicadas en abusos de derechos humanos.

Incluso cuando los estados desean proteger a los defensores de derechos humanos del impacto adverso de las actividades corporativas, estos esfuerzos pueden verse socavados por las obligaciones que los mismos estados tienen desde hace años ante las leyes de comercio e inversión que sí son vinculantes, sólidas y detalladas. En cambio los instrumentos de derechos humanos destinados a proteger a personas y pueblos afectados contra las vulneraciones y delitos corporativos siguen siendo hasta la fecha muy vagos y no vinculantes. 


EU-LAT  está elaborando un documento con las estrategias y acciones concretas que vamos a manejar en el trabajo al respecto. 

Hasta aquí esta misiva                                                                          

Guido De Schrijver                                                                                      SICSAL-EUROPA