U gebruikt een verouderde browser. Wij raden u aan een upgrade van uw browser uit te voeren naar de meest recente versie.

Proces rond seksuele slavernij - 10 februari 2016

Posted 12-2-16

Begin februari kwam een merkwaardig proces op dreef. Twee ex-militairen die beschuldigd werden van geweld en seksuele slavernij tegen vijftien Maya vrouwen tijdens het gewapend conflict staan voor de rechtbank. De misdaden gebeurden tussen 1982 en 1986 in het militaire detachement Sepur Zarco in de gemeente El Estor in de oostelijke provincie Izabal aan de Atlantische Oceaan.

De tijd moet blijkbaar rijpen

Onlangs werden zowel in Guatemala als in El Salvador hoge militaire oversten van begin de jaren '80 aangehouden. In El Salvador is men op zoek naar dezen die ervan verdacht worden de zes jezuïeten van de Katholieke Universiteit van de hoofdstad San Salvador op een nacht te hebben vermoord. Vier van de verdachten zijn reeds opgepakt. De anderen zijn ondergedoken.

 

Ook in Guatemala werden begin dit jaar verschillende ophefmakende rechtszaken opgestart. Onder de aangehouden ex-militairen figureren legerleiders die toen de hoogste functies bekleedden. Onder meer Benedicto Lucas García, broer van de overleden generaal en president Romeo Lucas García (1978-1982). Deze laatste overleed in Venezuela in 2006. Tijdens het bewind van zijn broer was Benedicto Lucas García stafchef van het leger. Ook Edgar Rolando Hernández Méndez, toenmalige chef van de Militaire Inlichtingendiensten kreeg de boeien om.   

Men kan zich de vraag stellen: waarom nu pas? Hebben de daders al die tijd verhoopt en hun macht gebruikt om een confrontatie met het gerecht te omzeilen? Hoopten ze door oud te worden - en al een beetje dement en vergeetachtig - niet meer geschikt bevonden te worden om nog voor de rechter te verschijnen?

 

Zwijgen als een graf

Het zal geen gemakkelijke klus geweest zijn een aantal slachtoffers na 30 jaar aan de praat te krijgen. Vijftien Maya vrouwen overwonnen een aantal obstakels om een klacht in te dienen. De kans zat er in dat ze door het kenbaar maken van wat hen overkwam door de gemeenschap zouden verstoten worden. Ze voelden zich immers schuldig om wat moesten doorstaan.  De reconstructie van uiterst pijnlijke gebeurtenissen was een andere moeilijkheid. Ook praktische problemen wierpen zich op: de verre en moeilijk bereikbare afstanden tussen de hoofdstad en hun gemeenschappen en daarnaast ook de taalbarrière.

Gelukkig worden ze bijgestaan door de 'Alliantie de Stilte en de Straffeloosheid doorbreken.' Een van de lidorganisaties 'Vrouwen de Wereld Transformeren' (MTM) gingen voluit in het bijstaan van de slachtoffers. In 2010 werden de eerste stappen gezet. Een 'Symbolisch Tribunaal tegen Seksuele Geweldpleging op Vrouwen gedurende het Gewapend Conflict' brak de weg open. In het najaar van 2011 legden vijftien vrouwen voor het gerecht een klacht neer en in het najaar van 2012 werden hun verklaringen gehoord.

In 2014 werden twee verdachten aangehouden, ex-kolonel Esteelmer Reyes Girón en de voormalige militaire comisionado Heriberto Valdez Asij, beschuldigd van de vermelde geweldpleging tegen vrouwen, maar ook de ene van moord en de andere van het doen verdwijnen van meer dan twintig personen.

 

Ik heb gedaan wat ik moest doen

Ondertussen stierf een van de slachtoffers die klacht indiende. Magdalena Pop zei: 'Ik heb gedaan wat ik moest doen, ik heb gezegd wat ik moest zeggen, nu is het aan jullie om deze strijd verder te zetten.'

Ook vanuit internationaal oogpunt bekeken is deze evolutie van groot belang. Nu al hoort men stemmen opgaan die menen dat de organisatie 'Vrouwen de Wereld Transformeren' geschiedenis aan het maken zijn in hun pogingen om de seksuele geweldpleging als misdaden tegen de mensheid te kwalificeren.

 

Een oorlogswapen

Op 1 februari dit jaar begon het proces. De ambassadeurs van Duitsland en de VS kwamen op de proppen. De laatste beweerde dat hij met zijn aanwezigheid de steun van de internationale gemeenschap wou aantonen. De openbare aanklager zei dat de herhaalde en langdurige agressie als 'oorlogswapen' gepleegd werd.

Een soldaat die het allemaal meemaakte sprak als beschermde getuige.

'De mensen waren beangstigd en bekommerd voor de toekomst en om wat ze meemaakten.' 'Op een dag kwamen zeven vrouwen hun mannen op eisen. Die waren tevoren door meneer Esteelmer opgeroepen. Ze keerden niet meer naar huis terug. De mensen van het dorp verklaarden dat de mannen begraven waren in het detachement. Tussen de keuken en de eetplaats verplichte hij (de beschuldigde) aarde over de lijken te gooien. Ze waren gedood met een granaat uit een geweer.'

 

Partijdige of onpartijdige rechter

Op het proces beweerde de voormalige militaire comisionado Heriberto Valdez dat hij geen weet heeft van wat hem aangewreven wordt. Hij weet niets van wetten af, is landbouwer en kent noch de slachtoffers noch de militairen.

Ex-kolonel Esteelmer Reyes wou van zijn kant niet ingaan op de ondervraging.

'Ik ga u niets antwoorden, zelfs mijn naam geef ik niet.'

Bleek dat twee van de drie rechters van het 'Tribunaal voor Groot Risico A' niet van de minsten waren en door beklaagde verdacht werden van partijdigheid. De advocaat van de beklaagde probeerde het proces tegen te houden op die basis. Het Hoog Gerechtshof ging daar echter niet op in.

'Als u en de rechter naast u dit proces voeren, dan ben ik eraan,' zei de beschuldigde.

Rechter Yassmin Barrios en rechter Patricia Bustamante waren reeds betrokken bij het proces tegen ex-dictator Efraín Rios Montt. Ze veroordeelden hem in 2013 tot 80 jaar gevangenis voor genocide en misdaden tegen de mensheid. Het proces werd wel tien dagen later op een corrupte manier nietig verklaard.

Rechter Yassmin Barrios was ook al betrokken bij het proces in 2001 in verband met de moord op hulpbisschop Juan Gerardi in 1998. Daar werden twee militairen tot 20 jaar gevangenis veroordeeld.

 

Tot voor kort rekenden voormalige militaire oorlogsmisdadigers op het vierkant draaien van Justitie. Voor hen was een onpartijdige rechter iemand die zijn handen af hield van bepaalde netelige zaken of die zich liet omkopen of nog, iemand die onder de druk van de maffiosi bezweek uit schrik voor de bedreigingen en uitspraak deed in het voordeel van de beschuldigde.

Komt daar nu in Guatemala toch een serieuze verandering in?

Guido De Schrijver