U gebruikt een verouderde browser. Wij raden u aan een upgrade van uw browser uit te voeren naar de meest recente versie.

Een creatieve stortvlaag tegen fraude in Guatemala

Posted 3-9-15

Vele duizenden mensen vulden de straten na het nieuws over een grootschalig corruptieschandaal dat georganiseerd werd vanuit het secretariaat van vicepresident Roxanna Baldetti. Vele miljoenen dollars werden verduisterd. Minstens 500 containers gingen illegaal aan de douane voorbij.

Het was de Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid (CICIG) die de fraude aan het licht bracht. De Commissie begon het onderzoek in mei 2014 en beluisterde 66.000 telefoongesprekken die de evidenties aan het licht brachten. Een enorme stortvlaag van creativiteit, zo beschrijft socioloog Sergio Palencia de manifestatie van 25 april dit jaar.

Einde mei publiceerde CICIG een nieuw geval van zware fraude, ditmaal in het Instituut voor Sociale Zekerheid (IGGS), waar een familielid van president Otto Pérez Molina een hoge post waarneemt. 

Typisch protest van de 21ste eeuw

De niet te tellen menigte eiste het onmiddellijk het ontslag van de president en de vicepresident. Tegelijkertijd grepen marsen plaats in verschillende provincies van het binnenland.

Socioloog Palencia zag er een typisch protest van de 21e eeuw in: gedecentraliseerd, samengeroepen door sociale netwerken, gepromoot hoofdzakelijk door stadsbewoners.

Een massa affiches, posters, opschriften, spandoek en, kasserollen, slogans, artistieke uitdrukkingen zoals theater, het kwam allemaal voort vanuit de ervaring van elkeen. Het ging er niet om organisaties met een voorgekookt discours en een vaststaande visie. Het was een samenloop van ervaringen. De politieke,

economische en sociale categorieën werden overstegen door een gevoel van eenheid. Het gemeenschappelijke bestond (en bestaat) er in te weigeren om nog langer regering en staat te verdragen die met het excuus van het vertegenwoordigen van de burger, hem eerder isoleert en hem besteelt. Zelfs de koepel van de ondernemers, georganiseerd in CACIF, eisten het ontslag van Roxana Baldetti, vicepresident sinds begin 2012.

Begin mei, met de verkiezingen, die op 6 september geprogrammeerd werden, in het vizier, diende zij haar ontslag in. Zij wacht op haar proces in een militaire kazerne, ver van de gore gevangenissen waarin de criminele man van de straat terecht komt.

Amilcar Pop,Maya Q'eqchi', advocaat en volksvertegenwoordiger diende klacht in tegen  beide mandatarissen en verzocht om hun onschendbaarheid op te heffen.

 

Generaal, verdacht van genocide, werd president

Het was de Amerikaanse journalist Allan Nairn die het genocidale verleden van president Otto Pérez Molina in de Quiché streek uit de doeken deed en in een adem de CIA en de Amerikaanse regering  als medeplichtigen van de volkerenmoord signaleerde. Waarom werd hij nooit als oorlogsmisdadiger vervolgd? Omdat hij mee aan de onderhandelingstafel zat waar een einde gemaakt werd aan 36 jaar gewapend conflict?  Omdat het leger ook na het einde van het conflict oppermachtig bleef? Omdat de VS zelf boter op het hoofd hadden?

Een hele poos bleef hij buiten schot in de sage van de ontdekte fraude. Maar de evidenties van zijn betrokkenheid waren niet te omzeilen. Toch weigerde hij af te treden.

Eind augustus kwamen andermaal massa's mensen op straat, zowel in de hoofdstad als in het binnenland. Er werden overal wegenblokkades opgeworpen tot grote ergernis van de club van ondernemers en financiële machthebbers (CACIF), die de economische verliezen op zich zagen afkomen. Uiteindelijk sloten ze zich aan bij de wil van de bevolking en lieten de president vallen, maar eisten dat de politie de blokkades hoe dan ook zou verhinderen.  Zowat alle geledingen van de maatschappij sloten zich aan bij de oproep voor een algemene staking einde augustus, behalve de vertegenwoordigers van zijn politieke partij (Partido Patriota) en van de partij LIDER die nu meer dan ooit de verkiezingen hoopt te winnen.

 

Geen kerkelijke uitschuiver

Zelfs de katholieke bisschoppenconferentie bemoeide zich openlijk met de zaak. Reeds in de loop van de maand juni publiceerden de bisschoppen een merkwaardige brief. Alleen al de titel was ongewoon en emotioneel: 'Guatemala doet ons pijn.' Ze velden een vernietigend oordeel over de politieke partijen. Toch pleitten ze, uit vrees voor algehele chaos, voor het vrijwaren van de verkiezingen, in tegenstelling met grote delen van de bevolking die wilden dat ze uitgesteld of meteen geannuleerd werden. Onthutsend was daarbij hun besluit: 'In de meeste gevallen zal moeten gestemd worden, niet voor de beste, maar voor de minst slechte.' Maar eind augustus zag een nieuw bisschoppelijk communiqué het licht. Vanuit Europese normen en gewoonten zou men spontaan denken aan een uitschuiver van formaat, niet evident voor een officiële instelling die niet meteen verbonden is aan een politieke partij en zich in principe tot alle gelovigen en mensen van goede wil richt. Ze wezen op het verraad van het Congres tegenover de bevolking van het land en spoorden tegelijk de leden aan om het licht op  groen te zetten voor de vervolging van de president. Bij stemming moesten er minstens 105 volksvertegenwoordigers de onschendbaarheid van de mandataris willen ongedaan maken. Het werden er 132. Daarop legde het Openbaar Ministerie hem het verbod op het land te verlaten.

 

Achter de schermen

De groep #Neem Meteen Ontslag, die in april de straten bemande, hoopte de verontwaardiging van de hoofdstedelijke sectoren van de middenklasse te kunnen kanaliseren naar een kruistocht tegen het neoliberalisme. Dat is niet gelukt. Volgens de analist Ollantay Itzamná slaagde de financiële en industriële macht van CACIF erin het volksprotest en de straatmanifestaties naar hun hand te zetten, daarbij gesteund door de Amerikaanse ambassade. De VS vrezen immers de alsmaar intensievere aanwezigheid van China in de Midden-Amerikaanse regio. Anderzijds zit CACIF in de penarie met de opkomst van Manuel Baldizón, kandidaat van de partij LIDER voor de naderende verkiezingen en bekend om zijn relaties met de drugsmaffia.

Het wordt dus  nog spannend deze laatste dagen

Guido De Schrijver